ការស្វែងយល់សង្គម
អានហើយស្រណោះកោះត្រល់ខ្មែរណាស់
រឿងនិទាន «កោះត្រល់» ។ នាងត្រល់មាស ប៉ុន្តែភាគច្រើនឮតែគេហៅរូបចម្លាក់នៅខេត្តកែបថា នាងសីលាចាំប្ដី តែផ្ទុយទៅវិញមិនមែនជានាងសិលាចាំប្ដីឡើយ គឺជានាងត្រល់មាស ដែលស្មោះស្ម័គ្រចំពោះស្វាមី និងមាតុប្រទេសរបស់ខ្លួន។
រឿងនាងត្រល់មាស
(ប្រវត្តិ សេះស កោះត្រល់ និង នាងស្រីស នៅខេត្តកែប)
នាសម័យបុរាណនគរខ្មែរ និងនគរចិនមានព្រំដែនជាប់គ្នា។ ចិនពូកែណាស់ខាងតម្បាញសូត្រ។ ព្រះរាជាខ្មែរនិង ពួកនាម៉ឺន តែងតែទិញក្រណាត់សូត្រទាំងនោះរាល់ឆ្នាំពុំដែលខាន។ នាងកែវសជានារីម្នាក់ មានសម្រស់ស្អាតអស់លើស្រីទាំងពួងក្នុងភូមិ ហើយនាងពូកែខាងដេរប៉ាក់ និងតម្បាញ តែក្រណាត់សូត្ររបស់នាងរលោង និងក្រឡា ល្អស្អាតណាស់។
ថ្ងៃមួយនាងបានចូលទៅក្នុងព្រៃ ដូចសព្វមួយដង ដើម្បី យករុក្ខជាតិ មកធ្វើជាលក្ខ ។ ពេលនោះនាងបានរើសបានដុំថ្មមួយដុំមានពណ៌ ក្រហមឆ្អិនឆ្អៅ។ នាងបានយកមកសួរម្ដាយ ពេលនោះ ម្ដាយប្រាប់ថាវាជាដុំមាស។ នាងអរណាស់ មិនយកមាសនោះទៅលក់ទេ នាងបានយកវា មកធ្វើជាត្រល់ សម្រាប់តម្បាញ ។ មុនពេលដែលនាង ត្បាញនាងតែងតែសែន និង បែរបន់សូមកុំឲ្យសូត្រដាច់ និងជាប់បានល្អ ព្រមទាំងរលោងផងដែរ។ កំលាំងនៃការបួងសួងបានលឺដល់ព្រះពិស្ណុការដែលជាអាទិទេពនៃសិល្បៈ។ ទ្រង់ក៏ ប្រទាននិងឲ្យពរដល់នាងតាមការប្រាថ្នា។
ហេតុការណ៍ដ៏អស្ចារ្យនេះនាងបោះ១ដង ត្បាញបានកន្លះកីនាងអរផង ភ័យផង។ នាងបោះ ២ដងបាន ១កី ហើយក្រណាត់របស់នាងមានពណ៌ល្អ និងរលោង។ នាងបានយកទៅជូនម្ដាយ ម្ដាយនាងគាត់អរខ្លាំងណាស់ និងយកទៅលក់បានតម្លៃថ្លៃ រហូតបានក្លាយជាសេដ្ឋី សូត្រក្នុងខេត្តកំពត។ ព្រះរាជា ក៏ប្រទានងារ( នាងត្រល់មាស)។ ដំណឹងបានលឺដល់ក្រុងចិន ស្ដេចចិនបានបញ្ជាឲ្យ បុត្រាទ្រង់មកស្ដីដណ្ដឹងនាងកែវស ដើម្បីយកនាងទៅនៅស្រុកចិនតាមប្ដី ធ្វើដូច នេះបាន ខ្មែរនៅតែទិញក្រណាត់ពីចិនរាល់ៗឆ្នាំដដែល។
ម្ដាយរបស់នាងបានសួរចិត្តកូនស្រីតែនាងមិនព្រម។ ព្រោះនាងមានចិត្តលើកំលោះ មាណព ដែលជាអ្នកជ្រលក់ក្រណាត់និងជាមនុស្ស នៅជាមួយនាងតាំងពីនៅក្រីក្រ។ នាងគិតថា ចិនមានសិទ្ធយក ប្រពន្ធបួនដប់បាន ហើយគិតថាគ្មានវាសនាល្អទេសម្រាប់នាង។
ពាក្យបដិសេធន៍នេះបានធ្វើឲ្យចិនមិនសប្បាយចិត្តសោះ ក៏ទៅប្ដឹងស្ដេចខ្មែរ។ ទ្រង់មានបន្ទូលថា៖ រឿងអនាគតរបស់នណា អ្នកនោះជាអ្នកសម្រេចទ្រង់ជាស្ដេចគ្មានសិទ្ធទេ។ ព្រោះទ្រង់មិនចង់ឲ្យនាងទៅរស់នៅស្រុកចិនទេបើទៅខ្មែរនិងបាត់អ្នកតម្បាញសូត្រមាសជារៀងរហូត។
រាជបុត្រចិនអង្គនោះក៏បានចុះមករកនាងដោយខ្លួនឯងឃើញនាងមានសម្បុរសស្អាតខុសពីនារីខ្មែរដទៃទៀតកាន់តែមានចិត្តស្រឡាញ់ទ្វេរដង។ ហើយទ្រង់ក៏មានបញ្ជាថា៖ យកទាំងមនុស្ស យកទាំងត្រល់។ដោយដឹងពីល្បិចចិននាងក៏បានរៀបការជាមួយចៅមាណព ដោយរាជប្រទានដោយព្រះរាជាខ្មែរ។កាន់តែធ្វើឱ្យចិន មានកំហឹងយ៉ាងខ្លាំង ក៏បានប្រើចោរសមុទ្រមកលួចត្រល់មាស និងចាប់នាងត្រល់មាស ។
ភាពអសន្តិសុខ នៅក្នុងគ្រួសាររបស់នាងក៏កើតមានជារឿយៗ។ នាងក៏សុំម្ដាយទៅរស់នៅឆ្ងាយពី គេដើម្បីគេចចេញពីចោរទាំងនោះ ដោយរស់នៅធ្វើជាខ្ទមកណ្ដាលព្រៃ ។ ពេលនាងត្បាញបាននាងឲ្យអ្នកបំរើយកទៅឲ្យម្ដាយសម្រាប់ថ្វាយស្ដេច។ចោរចិន ទាំងនោះតាមរកគ្រប់កន្លែងតែរកមិនឃើញ។ជួនជាពេល មួយនោះ មានល្ខោនចិនមកសម្លែង អ្នកបំរើក៏បានឈប់មើលការសំដែង ដោយដៃមានបង្វិច ពណ៌មាសផ្លេកៗ ។ រំពេចនោះ ចិនដែលនិយាយ ខ្មែរមិនសូវច្បាស់នោះ សួរថា៖ បានទិញសំពត់ពីណា ល្អយ៉ាងនេះ?
អ្នកបម្រើភ្លេចខ្លួនក៏ថា៖ ជារបស់អ្នកនាង កែវស ចិននោះក៏បានសួរ ដោយរកកន្លែងនាងកែវស រស់នៅ ដោយឲ្យមាស១០០តំលឹង ។ អ្នកបម្រើក៏ឆ្លើយដឹងពីទីតាំងដែលនាងកែវស រស់នៅ ។
រាត្រីដ៏រន្ធត់បានមកដល់ចោរបានចូលឡោមព័ទ្ធ ខ្ទមរបស់នាង ដោយគប់ភ្លើង ឆេះអស់រោងសត្វចិញ្ចឹមនាង និងរោងតម្បាញ ដែលនាងកំពុងត្បាញ ធ្វើឲ្យរលាកដៃនិងខ្លួនរបស់នាងយ៉ាងដំណំ។នាងបានស្រែកហៅប្ដីឲ្យជួយ។ចៅមាណព រត់ខាង នេះផង ខាងនោះផង រត់យកប្រពន្ធ ពីក្នុងរោង និងរត់ទៅដោះលែង សត្វចិញ្ចឹមពីក្រោលទាំងអស់ឲ្យរត់ចេញពីភ្លើង សម្រែកស្រែកអឺយកង និង សម្លេង ស្រែកយំពេញព្រៃ។រំពេចនោះ កូនសេះស របស់នាង ក៏រត់ចេញមកដោយឈរ ហូរស្រក់ទឹកភ្នែក ក្បែរនាង ដោយឃើញ មេរបស់វាស្លាប់ក្នុងភ្លើង ។
សម្រែកពួកចោរ ថាឲ្យចាប់នាង កែវស និងយកត្រល់ឲ្យបាន ! ចៅមាណពក៏បានលើកនាង កែវស ឡើងជិះសេះ រត់ទៅមុន។ចៅមាណពក៏បានចុះទូកបង្វែរដាន។ ចោរទាំងនោះបានចុះទូកតាមមាណពដោយស្មានថា នាងកែវស ទៅជាមួយ ។ ការប្រយុទ្ធក៏ចាប់មានឡើងនៅកណ្ដាលសមុទ្រ ។ចោរទាំងនោះដោយដឹងថា ចាញ់បោក ក៏បានបាញ់ ព្រួញសម្លាប់ចៅមាណពនោះទៅ។
លុះនៅពេលព្រឹក ចោរក៏ទៅបាត់អស់ នាងកែវស បានរត់ទៅមាត់សមុទ្រ ជាមួយកូនសេះ រកមើលចៅមាណព តែរកមិនឃើញសោះ សល់ តែបំណែកទូក និង ប្រអប់ឈើមួយ ដែលអណ្ដែតជាប់មាត់ឆ្នេរ។នាងបានបើកឡើង គឺជាត្រល់តម្បាញរបស់នាង។នាងក៏ស្រែកយំយ៉ាងខ្លាំង។នាងក៏បូងសួងថា ៖បើមានជាតិមុខមែននាង សូមជួបចៅមាណពជាប្ដី និង ជាអ្នកតម្បាញ និង មានត្រល់មាស នេះនៅជាមួយនាងរហូត និងនៅជារបស់ខ្មែររហូតកុំឲ្យបាត់ទៅណា !។បួងសួងរួចនាងក៏គប់ ត្រល់មាសនោះ ចូលទៅក្នុងសមុទ្រហើយនាងក៏បានស្លាប់ទៅ។ ដោយកម្លាំងបួងសួង ត្រល់មាសនោះ ក៏បានក្លាយជាកោះធំមួយ រាងដូចត្រល់ (កោះត្រល់) មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
ដោយក្ដីគោរពដល់នាង ព្រះរាជាក្រោយៗ ទ្រង់ក៏បាន សាងរូបនាងឡើង និង កូនសេះស សំរាប់រំលឹក នូវសេចក្ដីស្មោះរបស់នាង ចំពោះស្វាមី និងមាតុប្រទេស ។
YOUN BORET 